AI & Overheid · Zaterdag 19 september 2026
Stiekem ChatGPT op het gemeentehuis: wat mag wel en wat niet?
Leestijd 7 minuten · Door Maria Cappon, The AI Company · Onderdeel van AI & Overheid van AI Agents GOV
Mag je als ambtenaar ChatGPT gebruiken? Ja, onder voorwaarden. Sinds april 2025 geeft de overheid medewerkers meer ruimte om generatieve AI te gebruiken. Het verschil zit in hóe je het gebruikt. Met een AI-tool die je organisatie heeft geregeld kan veel. Een eigen account is bij de Rijksoverheid niet toegestaan.
Waarom kan de overheid niet meer zonder AI?
AI is geen experiment meer. Het hoort bij het werk. Met generatieve AI, zoals ChatGPT, laat je teksten schrijven, samenvatten en analyseren. Dat scheelt tijd.
De overheid ziet dat ook. In april 2025 verruimde de overheid haar standpunt over generatieve AI. Rijk, gemeenten, provincies, waterschappen en uitvoeringsorganisaties maakten daarover samen afspraken. Volgens de Rijksoverheid helpt AI om vergunningen sneller af te handelen. Ook kunnen vragen van inwoners en bedrijven sneller beantwoord worden.
De vraag is dus niet óf je AI gebruikt. De vraag is hoe je het slim en veilig doet.
Mag je als ambtenaar ChatGPT gebruiken?
Ja, maar niet op elke manier. De CIO Rijk is de hoogste ICT-verantwoordelijke van de Rijksoverheid. De CIO Rijk schrijft letterlijk: “Ten slotte is genAI niet toegestaan onder consumentenvoorwaarden, zoals ChatGPT via een browser.”
Consumentenvoorwaarden horen bij een account dat je zelf aanmaakt, gratis of betaald. Je organisatie heeft dan geen afspraken met de leverancier. Bijvoorbeeld over waar gegevens worden opgeslagen.
Heeft je organisatie een AI-tool zakelijk geregeld? Dan ligt dat anders. Dan zet je AI in voor je dagelijkse werk, binnen de voorwaarden hieronder. Gemeenten maken hierin hun eigen keuzes.
Onder welke voorwaarden mag AI wel?
Volgens de CIO Rijk moet de inzet van generatieve AI:
- Voldoen aan bestaande wetten en regels. Denk aan de AVG en de AI Act.
- Een helder en transparant doel hebben. Je weet waarom je AI inzet.
- Een uitgevoerde risicoanalyse hebben. De risico’s zijn vooraf in kaart gebracht.
- Onderbouwen waarom AI nodig is. AI moet een probleem oplossen dat anders niet goed op te lossen is. En de inzet moet in verhouding staan tot het doel.
- Een exitstrategie hebben. Dat is een plan om te stoppen als er problemen zijn.
- De basis op orde hebben. Medewerkers weten hoe AI werkt en er zijn duidelijke afspraken.
De overheid geeft daarbij voorrang aan Europese en Nederlandse AI-modellen. Ook stimuleert ze open source, als dat veilig kan. En ze investeert in AI-geletterdheid: medewerkers leren hoe AI werkt.
Wat kan wel en wat kan eigenlijk niet?
Vijf herkenbare taken op het gemeentehuis. Per taak zie je het verschil tussen een eigen account en een AI-tool die je organisatie heeft geregeld.
| Taak | ChatGPT via eigen account | AI-tool van je organisatie |
|---|---|---|
| Openbaar raadsvoorstel samenvatten | ⚠️ Inhoud is openbaar, check het beleid van je organisatie | ✅ Kan, check de uitkomst |
| Ideeën voor een campagne of nieuwsbrief | ⚠️ Geen gevoelige info, check het beleid van je organisatie | ✅ Kan |
| Een interne beleidsnotitie kritisch laten lezen | ❌ Kan niet, interne informatie | ✅ Kan, als je organisatie dit toestaat |
| Brief aan inwoner met naam en adres | ❌ Kan niet | ⚠️ Alleen als je organisatie dit heeft geregeld |
| AI laten beslissen over een uitkering | ❌ Kan niet | ❌ Niet zonder menselijk toezicht |
Waarom een ⚠️ bij openbare informatie? De inhoud is geen probleem. Het gaat om de voorwaarden van het account. De regel van de CIO Rijk maakt geen uitzondering voor openbare stukken. Gemeenten maken hierin hun eigen keuzes.
De laatste regel is belangrijk. AI die bepaalt of iemand recht heeft op een uitkering, valt onder hoog risico in de AI Act. AI mag hier ondersteunen. De AI Act eist wel menselijk toezicht.
Wat mag je nooit in ChatGPT plakken?
Let op wat je invoert in een openbare chatbot. De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwt dat de meeste bedrijven achter chatbots alle ingevoerde gegevens opslaan. In een openbare chatbot plak je daarom nooit:
- Persoonsgegevens, zoals namen, adressen, BSN of dossiernummers van inwoners.
- Bijzondere persoonsgegevens, zoals gegevens over gezondheid of jeugdzorg.
- Vertrouwelijke stukken, zoals geheime collegestukken of lopende aanbestedingen.
- Interne informatie, zoals wachtwoorden, systeemgegevens of personeelszaken.
Openbare informatie is een ander verhaal. Denk aan een gepubliceerd raadsvoorstel, een openbare nota of CBS-cijfers. Die analyseer je prima met AI. Gebruik daarvoor een tool die je organisatie heeft geregeld.
Wat verandert er door de AI Act?
De Europese AI Act geldt ook voor gemeenten. Op 27 juli 2026 is een aanpassing van de wet in werking getreden, de AI Omnibus. Daarmee verschuiven een aantal datums. De Raad van de EU bevestigde de nieuwe tijdlijn in juni 2026.
| Datum | Wat gebeurt er? |
|---|---|
| 27 juli 2026 | De AI Omnibus is in werking getreden |
| 2 december 2026 | Uiterste datum voor aanbieders om AI-content herkenbaar te maken |
| 2 december 2027 | Eisen voor losse hoog-risico AI-systemen gaan gelden |
| 2 augustus 2028 | Eisen voor hoog-risico AI in producten gaan gelden |
De strengste eisen gelden voor hoog-risico AI, zoals AI die meebeslist over uitkeringen. Voor losse hoog-risico AI-systemen gelden die eisen vanaf 2 december 2027. Tot die datum heb je tijd om je voor te bereiden.
Hoe gebruik je AI slim en veilig op je werk?
Bouw het op zoals een piramide. Begin onderaan met een stevige basis. Elke laag erboven maakt je AI-gebruik sterker.
De AI-piramide voor ambtenaren · AI Agents GOV
- Werk met een goedgekeurde AI-tool. Gebruik AI-tools met afspraken tussen je organisatie en de leverancier.
- Laat persoonsgegevens weg. Schrijf bijvoorbeeld “inwoner A” in plaats van een naam.
- Check altijd de uitkomst. AI kan fouten maken en feiten verzinnen. Jij blijft verantwoordelijk.
- Wees open over AI. Deel met je team hoe je AI inzet. Zo leert iedereen van elkaar.
- Blijf leren. Volg een training over AI. AI verandert snel. Jouw kennis groeit mee.
Voor overheden
Van losse AI-vragen naar onderbouwde analyses.
AI Agents GOV koppelt open data, zoals BAG en CBS-kerncijfers, aan AI. Zo krijgt u analyses en scenario’s voor uw gebied, met bron bij elke uitkomst. Sneller van vraag naar onderbouwde keuze.
Wat zijn veelgestelde vragen over ChatGPT op het werk?
Mag ik ChatGPT Plus gebruiken met mijn eigen abonnement?
Dat ligt aan het AI beleid van jouw werkgever, maar let op, een eigen abonnement valt onder consumentenvoorwaarden. Volgens de CIO Rijk is generatieve AI onder consumentenvoorwaarden niet toegestaan. Gebruik de AI-tool die je organisatie heeft geregeld.
Welke AI-tools zijn wel geschikt?
Tools waarvoor je organisatie zakelijke afspraken heeft gemaakt over gegevens en beveiliging. De overheid geeft voorrang aan Europese en Nederlandse AI-modellen. Ook open source is welkom, als dat veilig kan.
Is Microsoft Copilot wel toegestaan?
Dat hangt af van de afspraken van je organisatie. Is Copilot zakelijk geregeld binnen jullie eigen omgeving? Dan kun je het gebruiken binnen de voorwaarden.
Wat als mijn collega’s het ook allemaal doen?
Dan is dat een signaal voor de organisatie. Medewerkers hebben AI nodig voor hun werk. De oplossing is een veilige, goedgekeurde tool. Niet een verbod dat iedereen omzeilt.
Moet ik melden dat een tekst met AI is gemaakt?
Dat hangt af van de afspraken van je organisatie. De CIO Rijk vraagt om een helder en transparant doel bij AI-gebruik. Open zijn over AI past daarbij. Jij blijft verantwoordelijk voor de inhoud.
Wat zijn de meest gestelde vragen over AI bij de overheid?
Wat is generatieve AI?
Generatieve AI maakt nieuwe tekst, beelden of geluid op basis van een opdracht. Bekende voorbeelden zijn ChatGPT, Claude, Gemini en Copilot.
Wat is schaduw-AI?
Schaduw-AI is het gebruik van AI-tools buiten de afspraken van de organisatie. Het laat zien dat medewerkers AI nodig hebben. Een goedgekeurde tool maakt dat gebruik veilig.
Hoe werkt AI bij gemeenten?
Gemeenten gebruiken AI om teksten samen te vatten, vragen van inwoners te beantwoorden en beleid voor te bereiden. Dat gebeurt binnen de AVG, de AI Act en de afspraken van de organisatie.
Waarom kiezen overheidsorganisaties voor een eigen AI-omgeving?
Een eigen AI-omgeving geeft controle over gegevens en afspraken. Medewerkers kunnen AI volop gebruiken zonder dat informatie ongecontroleerd naar buiten gaat.
Wat zijn de voordelen van AI voor de publieke sector?
AI bespaart tijd bij schrijven, samenvatten en analyseren. Volgens de Rijksoverheid helpt AI om vergunningen sneller af te handelen en vragen van inwoners en bedrijven sneller te beantwoorden.
Bronnen
- Rijksoverheid — Overheid verruimt standpunt inzet generatieve AI (april 2025)
- Rijksoverheid — Overheidsbreed standpunt voor de inzet van generatieve AI
- Digitale Overheid (CIO Rijk) — Generatieve AI bij de Rijksoverheid: koers, kansen en kaders
- Autoriteit Persoonsgegevens — Let op bij gebruik AI-chatbot
- EUR-Lex — AI-verordening (EU) 2024/1689
- Europese Commissie — AI Omnibus enters into force
- Raad van de EU — Final green light AI-regels (juni 2026)
AI & Overheid is de rubriek van AI Agents GOV waarin we AI-ontwikkelingen vertalen naar wat ze betekenen voor gemeenten, provincies en waterschappen. Feitelijk, met officiële bronnen en zonder hype. Bekijk ook het platform van AI Agents GOV.
Laatst geüpdatet op: 19 september 2026
Eigenaar So-MC | The AI Company. Gedreven door AI, digitale marketing en innovatieve concepten. Word AI Member en blijf altijd op de hoogte van de nieuwste AI-ontwikkelingen!
